Bài viết cập nhật theo Nghị định 137/2026/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp, hiệu lực từ ngày 01/7/2026
Kinh doanh theo phương thức đa cấp là hoạt động hợp pháp khi đáp ứng điều kiện luật định. Vấn đề nằm ở chỗ nhiều mô hình lừa đảo mượn danh đa cấp, nên người dân khó phân biệt đâu là hoạt động được phép. Bài viết nêu ranh giới pháp lý: cái gì được kinh doanh đa cấp, và hành vi nào bị cấm.
Hai dấu hiệu nhận biết nhanh một mô hình có vấn đề:
- Thứ được bán không phải hàng hóa, hoặc thuộc nhóm hàng hóa bị loại trừ.
- Người tham gia có thu nhập từ việc giới thiệu người khác chứ không từ việc mua bán hàng hóa.
Chỉ được kinh doanh đa cấp đối với hàng hóa
Tại khoản 1 Điều 4 Nghị định 137/2026/NĐ-CP, hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp chỉ được thực hiện đối với hàng hóa. Mọi hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp với đối tượng không phải là hàng hóa đều bị cấm, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Đây là ranh giới quan trọng nhất. Các mô hình huy động vốn, bán khóa học, bán gói dịch vụ, bán quyền kinh doanh theo mạng lưới nhiều tầng đều không nằm trong phạm vi được phép, vì đối tượng của chúng không phải hàng hóa.
Nhóm hàng hóa không được kinh doanh đa cấp
Tại khoản 2 Điều 4 Nghị định 137/2026/NĐ-CP, hàng hóa kinh doanh theo phương thức đa cấp không được thuộc các loại sau:
- Thuốc; thiết bị y tế; các loại thuốc thú y, bao gồm cả thuốc thú y thủy sản; thuốc bảo vệ thực vật.
- Hóa chất, chế phẩm diệt côn trùng, diệt khuẩn hạn chế sử dụng và cấm sử dụng trong lĩnh vực gia dụng và y tế, cùng các loại hóa chất nguy hiểm.
- Sản phẩm nội dung số.
Nhóm bị loại trừ nêu rõ là thuốc và thiết bị y tế. Trên thực tế nhiều mạng lưới bán thực phẩm chức năng và quảng cáo như thuốc chữa bệnh. Khi đó vấn đề pháp lý không nằm ở việc được hay không được bán đa cấp, mà nằm ở hành vi quảng cáo sai công dụng, chịu sự điều chỉnh của pháp luật về quảng cáo và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Năm hình thức phát triển mạng lưới bị cấm
Tại Điều 5 Nghị định 137/2026/NĐ-CP, việc phát triển mạng lưới bán hàng đa cấp không dựa trên giao dịch mua bán hàng hóa, theo điểm đ khoản 2 Điều 10 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, gồm năm hình thức:
| Hình thức | Bản chất vấn đề |
|---|---|
| Cho người tham gia nhận tiền hoặc lợi ích kinh tế khác từ việc giới thiệu người khác tham gia, mà không phải từ việc mua bán hàng hóa của người được giới thiệu | Thu nhập tách rời khỏi hàng hóa, đây là lõi của mô hình kim tự tháp |
| Duy trì nhiều hơn một hợp đồng, vị trí kinh doanh, mã số kinh doanh hoặc hình thức tương đương đối với cùng một người tham gia | Một người ôm nhiều vị trí để nhân số tầng hưởng lợi |
| Khuyến mại sử dụng mạng lưới nhiều cấp, nhiều nhánh mà người tham gia có nhiều hơn một vị trí, mã số hoặc hình thức tương đương | Dùng chương trình khuyến mại để lách quy định về vị trí |
| Tổ chức các hoạt động trung gian thương mại nhằm phục vụ việc duy trì, mở rộng, phát triển mạng lưới | Dựng lớp trung gian để mạng lưới tự nuôi chính nó |
| Mua bán hoặc chuyển giao mạng lưới người tham gia cho doanh nghiệp khác | Coi mạng lưới người tham gia như hàng hóa để sang tay, trừ trường hợp mua lại, hợp nhất, sáp nhập doanh nghiệp |
Doanh nghiệp phải đăng ký mới được hoạt động
Tại Điều 7 Nghị định 137/2026/NĐ-CP, hoạt động bán hàng đa cấp phải được đăng ký. Điều kiện đăng ký quy định tại Điều 8, và doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp theo Điều 9.
Ngoài đăng ký ở cấp trung ương, tại Điều 19 và Điều 20 Nghị định 137/2026/NĐ-CP, doanh nghiệp còn phải đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp tại địa phương nơi mình hoạt động. Đây là mốc kiểm tra dễ nhất với người dân: hỏi doanh nghiệp có xác nhận đăng ký hoạt động tại địa phương hay không.
Người tham gia cần kiểm gì trước khi ký
- Doanh nghiệp có giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp còn hiệu lực hay không.
- Doanh nghiệp đã đăng ký hoạt động tại địa phương nơi tổ chức hội nghị, hội thảo, đào tạo hay chưa. Tại Điều 26 Nghị định 137/2026/NĐ-CP, việc tổ chức hội nghị, hội thảo, đào tạo về bán hàng đa cấp phải được thông báo.
- Thu nhập được hứa hẹn đến từ đâu: từ việc bán hàng hóa, hay từ việc rủ thêm người. Nếu là vế sau thì mô hình đã rơi vào Điều 5 nêu trên.
- Có bị yêu cầu mở nhiều mã số, nhiều vị trí cho cùng một người hay không.
- Quyền trả lại hàng hóa: tại Điều 47 Nghị định 137/2026/NĐ-CP, người tham gia bán hàng đa cấp có quyền trả lại hàng hóa và doanh nghiệp có nghĩa vụ mua lại. Mô hình nào né tránh nghĩa vụ này là dấu hiệu đáng ngờ.
Không. Tại khoản 1 Điều 4 Nghị định 137/2026/NĐ-CP, kinh doanh theo phương thức đa cấp chỉ được thực hiện đối với hàng hóa, và mọi hoạt động đa cấp với đối tượng không phải hàng hóa đều bị cấm, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác.
Việc duy trì nhiều hơn một hợp đồng, vị trí hoặc mã số kinh doanh đa cấp đối với cùng một người tham gia thuộc nhóm hành vi phát triển mạng lưới không dựa trên giao dịch mua bán hàng hóa tại Điều 5, tức là hành vi bị cấm.
Không, trừ trường hợp mua lại, hợp nhất hoặc sáp nhập doanh nghiệp. Mua bán hoặc chuyển giao mạng lưới người tham gia cho doanh nghiệp khác nằm trong nhóm bị cấm tại Điều 5.
Căn cứ pháp lý
- Nghị định 137/2026/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp, hiệu lực từ ngày 01/7/2026: Điều 4, Điều 5, Điều 7, Điều 8, Điều 9, Điều 19, Điều 20, Điều 26, Điều 47.
- Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng: điểm đ khoản 2 Điều 10.
Để lại một bình luận