Kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất theo quy định hiện hành

Bài viết cập nhật theo Bộ luật Lao động 2019 và Nghị định 145/2020/NĐ-CP

Các nội dung về hợp đồng lao động, kỷ luật lao động và trách nhiệm vật chất trước đây nằm rải ở nhiều văn bản hướng dẫn. Theo quy định hiện hành, phần lớn đã được đưa thẳng vào Bộ luật Lao động 2019, phần còn lại được hướng dẫn tại Nghị định 145/2020/NĐ-CP. Sau đây là những nội dung mà bộ phận nhân sự cần nắm.

1. Trường hợp nghỉ việc có lý do chính đáng

Nội dung này gắn với hình thức xử lý kỷ luật nặng nhất. Tại khoản 4 Điều 125 Bộ luật Lao động 2019 quy định người sử dụng lao động (NSDLĐ) được áp dụng hình thức sa thải khi người lao động (NLĐ) tự ý bỏ việc 05 ngày cộng dồn trong thời hạn 30 ngày, hoặc 20 ngày cộng dồn trong thời hạn 365 ngày tính từ ngày đầu tiên tự ý bỏ việc, mà không có lý do chính đáng.

Cũng tại khoản này, trường hợp được coi là có lý do chính đáng bao gồm thiên tai, hỏa hoạn, bản thân hoặc thân nhân bị ốm có xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền, và trường hợp khác được quy định trong nội quy lao động.

Cụm cuối cùng là điểm đáng lưu ý nhất. Danh sách lý do chính đáng không khép kín ở ba trường hợp luật nêu, mà mở cho nội quy lao động của từng đơn vị bổ sung. Doanh nghiệp không quy định thêm trong nội quy thì chỉ có ba trường hợp trên được chấp nhận, và điều đó bất lợi cho cả hai bên khi phát sinh tình huống thực tế.

2. Cách tính ngày tự ý bỏ việc

Điều luật đặt hai mốc cộng dồn khác nhau, không phải hai cách tính thay thế nhau. Mốc thứ nhất là 05 ngày cộng dồn trong 30 ngày. Mốc thứ hai là 20 ngày cộng dồn trong 365 ngày. Cả hai đều tính từ ngày đầu tiên NLĐ tự ý bỏ việc.

Vì là cộng dồn, các ngày nghỉ không cần liên tiếp. Bộ phận nhân sự cần theo dõi theo chuỗi ngày chứ không theo từng đợt nghỉ riêng lẻ, nếu không sẽ bỏ sót thời điểm phát sinh quyền xử lý kỷ luật.

3. Trách nhiệm vật chất khi gây thiệt hại

Tại khoản 1 Điều 129 Bộ luật Lao động 2019 quy định NLĐ làm hư hỏng dụng cụ, thiết bị hoặc có hành vi khác gây thiệt hại tài sản của NSDLĐ thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật hoặc nội quy lao động.

Cũng tại khoản này, trường hợp NLĐ gây thiệt hại không nghiêm trọng do sơ suất, với giá trị không quá 10 tháng lương tối thiểu vùng do Chính phủ công bố áp dụng tại nơi NLĐ làm việc, thì NLĐ phải bồi thường nhiều nhất là 03 tháng tiền lương và bị khấu trừ hằng tháng vào lương.

Ngưỡng tính theo lương tối thiểu vùng nghĩa là con số này thay đổi khi Chính phủ điều chỉnh mức lương tối thiểu vùng. Nội quy lao động ghi cứng một số tiền cụ thể sẽ lệch dần theo thời gian, nên tốt hơn là dẫn chiếu theo công thức của điều luật.

4. Xóa kỷ luật và tái phạm

Tại khoản 3 Điều 125 Bộ luật Lao động 2019 quy định NLĐ bị xử lý kỷ luật kéo dài thời hạn nâng lương hoặc cách chức mà tái phạm trong thời gian chưa xóa kỷ luật thì bị áp dụng hình thức sa thải. Tái phạm là trường hợp NLĐ lặp lại hành vi vi phạm đã bị xử lý kỷ luật mà chưa được xóa kỷ luật theo quy định tại Điều 126 của Bộ luật.

Điểm cần chú ý là tái phạm đòi hỏi lặp lại đúng hành vi đã bị xử lý, chứ không phải vi phạm bất kỳ điều nào khác trong thời gian chưa xóa kỷ luật. Hồ sơ kỷ luật vì vậy phải mô tả rõ hành vi, không chỉ ghi hình thức xử lý.

Căn cứ pháp lý