Bài viết cập nhật theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024 số 41/2024/QH15, hiệu lực từ ngày 01/7/2025
Mức lương hưu hằng tháng được tính bằng tỷ lệ hưởng nhân với mức bình quân tiền lương hoặc thu nhập làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội. Công thức nghe đơn giản, nhưng tỷ lệ hưởng lại phụ thuộc vào giới tính, số năm đóng và việc nghỉ hưu đúng tuổi hay trước tuổi. Bài viết trình bày cách tính đang áp dụng.
Điều kiện hưởng lương hưu
Tại khoản 1 Điều 64 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người lao động khi nghỉ việc có thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc từ đủ 15 năm trở lên được hưởng lương hưu nếu thuộc một trong các trường hợp:
- Đủ tuổi nghỉ hưu theo khoản 2 Điều 169 Bộ luật Lao động.
- Đủ tuổi nghỉ hưu theo khoản 3 Điều 169 Bộ luật Lao động và có từ đủ 15 năm đóng trở lên khi làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm thuộc danh mục do Bộ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội ban hành, hoặc làm việc ở vùng có điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt khó khăn.
- Có tuổi thấp hơn tối đa 10 tuổi so với tuổi quy định tại khoản 2 Điều 169 Bộ luật Lao động và có từ đủ 15 năm trở lên làm công việc khai thác than trong hầm lò.
- Người bị nhiễm HIV/AIDS do tai nạn rủi ro nghề nghiệp trong khi thực hiện nhiệm vụ được giao.
Đây là thay đổi lớn nhất đối với người tham gia muộn. Điều kiện về thời gian đóng tối thiểu để hưởng lương hưu nay là từ đủ 15 năm, thay vì mốc 20 năm áp dụng trước đây. Người đóng 15 năm đã có lương hưu hằng tháng chứ không còn phải chọn nhận bảo hiểm xã hội một lần.
Tỷ lệ hưởng lương hưu hằng tháng
Tại khoản 1 Điều 66 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, tỷ lệ hưởng được tính trên mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội quy định tại Điều 72 của Luật.
| Đối tượng | Tỷ lệ khởi điểm | Số năm đóng tương ứng | Mỗi năm đóng thêm | Tối đa |
|---|---|---|---|---|
| Lao động nữ | 45% | 15 năm | 2% | 75% |
| Lao động nam | 45% | 20 năm | 2% | 75% |
| Lao động nam đóng từ đủ 15 năm đến dưới 20 năm | 40% | 15 năm | 1% | Theo số năm đóng |
Đây là chỗ hay bị hiểu nhầm: lao động nam đóng từ đủ 15 năm đến dưới 20 năm vẫn được hưởng lương hưu, nhưng theo một cách tính riêng, khởi điểm 40% và mỗi năm đóng thêm chỉ cộng 1% chứ không phải 2%.
Nghỉ hưu trước tuổi do suy giảm khả năng lao động
Tại khoản 3 Điều 66 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người đủ điều kiện hưởng lương hưu khi suy giảm khả năng lao động theo Điều 65 được tính tỷ lệ như trên, sau đó cứ mỗi năm nghỉ hưu trước tuổi quy định thì giảm 2%.
Hai trường hợp lẻ tháng được quy định rõ, và đây là chi tiết có lợi cho người lao động nên biết trước khi chọn thời điểm nghỉ:
- Thời gian nghỉ hưu trước tuổi dưới 06 tháng: không giảm tỷ lệ phần trăm hưởng lương hưu.
- Thời gian nghỉ hưu trước tuổi từ đủ 06 tháng đến dưới 12 tháng: giảm 1%.
Trợ cấp một lần khi nghỉ hưu
Tại khoản 1 Điều 68 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, lao động nam có thời gian đóng cao hơn 35 năm và lao động nữ có thời gian đóng cao hơn 30 năm thì khi nghỉ hưu, ngoài lương hưu còn được hưởng trợ cấp một lần.
Tại khoản 2 Điều 68, mức trợ cấp có hai trường hợp khác nhau:
| Trường hợp | Mức trợ cấp cho mỗi năm đóng cao hơn |
|---|---|
| Số năm đóng cao hơn mốc 35 năm với nam, 30 năm với nữ, tính đến tuổi nghỉ hưu | 0,5 lần mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng |
| Đã đủ điều kiện hưởng lương hưu mà vẫn tiếp tục đóng, tính từ sau thời điểm đủ tuổi nghỉ hưu đến thời điểm nghỉ hưu | 02 lần mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng |
Chênh lệch giữa hai mức là bốn lần, nên người đã đủ tuổi và đủ năm đóng cần cân nhắc kỹ giữa việc nghỉ ngay hay tiếp tục làm và tiếp tục đóng.
Người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện
Tại Điều 98 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện được hưởng lương hưu khi đủ tuổi nghỉ hưu theo khoản 2 Điều 169 Bộ luật Lao động và có thời gian đóng từ đủ 15 năm trở lên.
Tại khoản 1 Điều 99, cách tính tỷ lệ hưởng giống hệt người tham gia bắt buộc: nữ khởi điểm 45% ứng với 15 năm đóng, nam khởi điểm 45% ứng với 20 năm đóng, mỗi năm đóng thêm cộng 2%, tối đa 75%. Nam đóng từ đủ 15 năm đến dưới 20 năm thì khởi điểm 40% ứng với 15 năm, mỗi năm thêm cộng 1%. Khác biệt duy nhất là tỷ lệ được nhân với mức bình quân thu nhập làm căn cứ đóng quy định tại Điều 104, thay vì mức bình quân tiền lương.
Người có thời gian đóng ở nước ngoài
Tại khoản 4 Điều 66 và khoản 3 Điều 99 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, người đủ điều kiện hưởng lương hưu mà có thời gian đóng bảo hiểm xã hội theo điều ước quốc tế Việt Nam là thành viên, nhưng thời gian đóng tại Việt Nam dưới 15 năm, thì mỗi năm đóng trong thời gian này được tính bằng 2,25% mức bình quân tiền lương hoặc thu nhập làm căn cứ đóng.
Điều chỉnh lương hưu sau khi đã nghỉ
Tại khoản 1 Điều 67 Luật Bảo hiểm xã hội 2024, lương hưu được điều chỉnh trên cơ sở mức tăng của chỉ số giá tiêu dùng, phù hợp với khả năng của ngân sách nhà nước và quỹ bảo hiểm xã hội. Tại khoản 2 Điều 67, Nhà nước điều chỉnh mức tăng thỏa đáng đối với người có mức lương hưu thấp và người nghỉ hưu trước năm 1995, nhằm thu hẹp khoảng cách chênh lệch lương hưu.
Căn cứ pháp lý
- Luật Bảo hiểm xã hội 2024 số 41/2024/QH15, hiệu lực từ ngày 01/7/2025: Điều 64, Điều 65, Điều 66, Điều 67, Điều 68, Điều 72, Điều 98, Điều 99, Điều 104.
- Bộ luật Lao động 2019 số 45/2019/QH14: Điều 169.
(Khuyến nghị: Bài viết được đăng tải nhằm mục đích giáo dục, phổ biến, tuyên truyền chính sách pháp luật và chủ trương của Đảng và Nhà nước, không nhằm mục đích thương mại. Thông tin nêu trên chỉ có giá trị tham khảo, vì vậy Người dùng khi đọc thông tin này cần tham khảo ý kiến luật sư, chuyên gia tư vấn trước khi áp dụng vào thực tế.)
Để lại một bình luận